Nodi anghenion cymorth ar gyfer cleifion rhewmatoleg yn dilyn gwarchodaeth rhag COVID-19: Crynodeb Lleyg

09 Ionawr 2023

Yn ystod pandemig COVID-19, dywedwyd wrth bedwar miliwn o bobl yn y DU eu bod yn 'hynod agored i niwed yn glinigol' a'u bod yn rhaid iddynt 'amddiffyn' oherwydd bod ganddynt risg uchel o fynd yn sâl iawn o COVID-19. Roedd hyn yn cynnwys rhai cleifion rhewmatoleg, gyda chyflyrau fel arthritis gwynegol, arthritis psoriatig, lupus, ac eraill. Dywedwyd wrth bobl hynod agored i niwed yn glinigol na ddylent adael eu cartrefi a'u bod yn rhaid iddynt gadw pellter oddi wrth eraill y tu mewn i'w cartref, gan gynnwys bwyta, golchi a chysgu ar eu pennau eu hunain.

Roedden ni eisiau darganfod beth ddigwyddodd ar ôl i gleifion rhewmatoleg gael gwybod y gallen nhw roi'r gorau i warchod eu hunain ac a oedden nhw angen cymorth i'w helpu i ddychwelyd i fywyd normal. Roedden ni eisiau gweld beth allem ni ei ddysgu o brofiadau cleifion ac a allem ni wneud pethau'n well yn y dyfodol, er enghraifft os cynghorir cleifion rhewmatoleg i warchod eu hunain eto neu os oes rhesymau eraill pam mae angen i gleifion aros gartref am gyfnodau hir.

Rhwng mis Mai a mis Gorffennaf 2022, fe wnaethon ni (dau ymchwilydd o UWE sydd ill dau â phrofiad personol o warchod eu hunain) siarad â 15 o gleifion rhewmatoleg o ardal Bryste a Chaerfaddon a oedd wedi gwarchod eu hunain.

Roedd y cleifion y siaradom â nhw rhwng 33 a 72 oed ac yn cynnwys 3 dyn a 12 menyw â chymysgedd o gyflyrau rhewmatig gan gynnwys arthritis gwynegol, arthritis psoriatig, lupus, clefyd Sjogren a fasgwlitis ANCA. Siaradom â chleifion dros y ffôn neu alwad fideo am rhwng hanner awr ac ychydig dros awr. Ariannwyd y prosiect gan Sefydliad Caerfaddon ar gyfer Clefydau Rhematig (BIRD).

Gofynnwyd cwestiynau am sut roedd cleifion wedi gwarchod eu hunain, beth oedd wedi gwneud gwarchod eu hunain yn haws neu'n anoddach a sut brofiad oedd cael gwarchod eu hunain.

Fe wnaethon ni recordio'r sgyrsiau, ac yna eu teipio a'u dadansoddi. Fe wnaethon ni ddod o hyd i dair prif thema ac rydym wedi defnyddio geiriau'r cleifion eu hunain i helpu i esbonio prif bwyntiau ein sgyrsiau.

Thema 1: tristwch wrth deimlo'n wahanol a chael eich gadael ar ôl

Siaradodd cleifion am deimlo'n ddiymadferth ac yn poeni am yr hyn a fyddai'n digwydd iddynt pe byddent yn dal COVID-19. Dywedasant eu bod yn teimlo'n wahanol i bobl nad oeddent yn glinigol

yn hynod agored i niwed ac yn drist o beidio â gallu dychwelyd i fywyd arferol. Nid oedd rhai wedi dychwelyd i weithgareddau cyn y pandemig eto, gan gynnwys nofio, mynd i'r gampfa, a mynychu'r eglwys.

'Yr effaith i mi yw teimlad gwirioneddol o golled…ac rwy'n credu ei fod yn barhaus, byw gyda cholled. Rwy'n teimlo bod fy mywyd wedi newid, ac mae'n dristwch pendant sy'n dod gyda hynny oherwydd mae pethau'n teimlo'n anoddach' – (Benyw, 59 oed)

Thema 2: gofid ynghylch diffyg dealltwriaeth a chefnogaeth pobl

Siaradodd cleifion am yr effaith ar eu perthnasoedd, gan gynnwys teulu, ffrindiau a chyflogwyr, a dywedasant eu bod yn aml yn dymuno eu bod wedi cael mwy o ddealltwriaeth. O ran gofal iechyd, dywedodd rhai cleifion eu bod yn teimlo eu bod wedi cael eu cefnogi gan eu timau rhewmatoleg, tra dywedodd rhai eu bod yn teimlo eu bod wedi cael eu gadael a'u bod wedi cael eu gadael i reoli eu hiechyd ar eu pen eu hunain.

'Rwy'n teimlo fy mod wedi cael fy ngadael braidd gan fy nhîm yn [yr ysbyty]… mae'n rhaid eu bod wedi cael eu gorlwytho ond rwyf wedi teimlo braidd yn cael fy ngadael.' – (Benyw, 72 oed)

Thema 3: yr anhawster o ddychwelyd i normal ar ôl gwarchod

Profodd y rhan fwyaf o gleifion effaith negyddol ar eu hiechyd corfforol yn dilyn gwarchod (er enghraifft, ennill pwysau a cholli cryfder) yn ogystal ag ar eu hiechyd meddwl (er enghraifft, pryder a cholli hyder) a siaradasant am sut y byddent wedi gwerthfawrogi cefnogaeth gan wasanaethau rhewmatoleg, gan gynnwys cyngor ar ymarfer corff, diet, asesu risgiau iechyd, sgiliau ymdopi, ac iechyd meddwl. Soniodd sawl claf am fanteision siarad ag eraill mewn sefyllfa debyg ac roedd rhai wedi ymuno â grwpiau gwarchod (er enghraifft, ar Facebook). Siaradodd rhai am sut yr oeddent wedi canfod manteision i driniaethau ar-lein, fel ffisiotherapi.

'Mae'n beth seicolegol, yr effaith feddyliol ydyw, dyna sydd wedi mynd, dw i'n golygu fy synnwyr o hyder' – (Dyn, 64 oed)

Fe wnaethon ni ganfod bod gwarchod wedi arwain at rai cleifion yn teimlo eu bod wedi cael eu 'anghofio' a'u bod yn ei chael hi'n anodd siarad â phobl eraill am eu profiadau a'r heriau a wynebasant. Mae llawer yn dal i ddelio ag effeithiau corfforol a meddyliol parhaol o'r profiad o warchod ac o ganlyniad i oedi i'w gofal iechyd a'u triniaeth. Drwy godi ymwybyddiaeth o'n canfyddiadau am anghenion cleifion rhewmatoleg, er enghraifft, drwy grynodebau ac adroddiadau ysgrifenedig, cyfryngau cymdeithasol, ac erthygl mewn cyfnodolyn, rydym yn gobeithio galluogi cleifion i dderbyn y gefnogaeth sydd ei hangen arnynt a dod o hyd i'w 'normal newydd'.

Diolch i chi am ddarllen y crynodeb hwn. Os hoffech gysylltu â ni ynglŷn â'r ymchwil hwn, cysylltwch â chris.silverthorne@uwe.ac.uk. Fel arall, cysylltwch â ni ar Facebook, Twitter ac Instagram.