Ymateb NRAS i'r Cynllun Iechyd 10 Mlynedd
22 Ionawr 2025
Ym mis Tachwedd 2024, ysgrifennodd Peter, Prif Swyddog Gweithredol NRAS, flog yn cadarnhau'r camau yr oedd NRAS yn eu cymryd fel elusen i ymateb ac ymgysylltu â'r ymgynghoriad cyhoeddus parhaus ynghylch Cynllun Iechyd 10 Mlynedd y GIG. Rydym wedi parhau i annog pawb i ymgysylltu â'r platfform ymgynghori a bod yn rhan o'r broses.
Mae'r platfform, Change NHS.org, wedi bod ar waith ers mis Hydref, gan ganiatáu i'r cyhoedd, cleifion, staff ac arbenigwyr rannu eu sylwadau am y tri phrif faes a nodwyd fel blaenoriaethau:
- Salwch i'w Atal
- Ysbyty i'r Gymuned
- Analog i Ddigidol
Fel sefydliad cleifion cenedlaethol, rydym wedi ysgrifennu ein hymateb gan wybod yr heriau sy'n wynebu'r rhai sy'n byw gydag Arthritis Rwmatoid ac Arthritis Idiopathig Ieuenctid. Credwn y gall y prif flaenoriaethau a restrir uchod ddod yn flociau adeiladu i wella mynediad at wasanaethau a gofal gwell ar draws oes ein buddiolwyr. Yn ein hymateb, fe wnaethom amlygu nifer o faterion ond hefyd rai atebion creadigol y gellid eu defnyddio ac yn yr erthygl hon rydym yn rhannu rhai o'r negeseuon allweddol yn ein hymateb sefydliadol.
Beth mae NRAS eisiau ei weld yn cael ei gynnwys yn y Cynllun Iechyd 10 Mlynedd a pham?
Nododd ein hymateb nad yw RA, JIA a mathau eraill o gyflyrau cyhyrysgerbydol, yn hanesyddol, wedi'u cynnwys mewn cynllunio penodol ar gyfer y GIG. Efallai bod hyn yn syndod oherwydd bod gan 30% o boblogaeth y DU (tua 20 miliwn o bobl) gyflwr cyhyrysgerbydol gyda thua 450,000 o'r 20 miliwn o bobl hynny yn dioddef o RA a 12,000 o blant eraill yn byw gyda JIA (h.y. cyfran eithaf bach o'r cyfan). Bydd y rhan fwyaf o unigolion sy'n cael diagnosis o RA o oedran gweithio ac mae baich sylweddol ar unigolion a chymdeithas yn gysylltiedig â cholli cyflogaeth/cynhyrchiant a chostau uwch i'r GIG o ganlyniad.
Fe wnaethon ni hefyd dynnu sylw at y ffaith bod y cyflyrau hyn yn gyflyrau iechyd hirdymor, yn aml yn gyflyrau gydol oes, ac fel arfer mae angen i bobl gael gofal arbenigol am weddill eu hoes. Mae cyflyrau hirdymor cronig angen cynllunio gwahanol i ofal brys neu untro a dylid adlewyrchu hyn yn y cynllun 10 mlynedd. Tynnodd y gwaith a gyfrannodd NRAS at waith Forgotten Lives sylw at y ffaith bod tua 13 miliwn o bobl yn byw gyda mwy nag un cyflwr iechyd hirdymor.
Pwynt arall yr ydym am i'r GIG ei ystyried yn eu cynllun yw cynnwys rhanddeiliaid perthnasol (sefydliadau a phobl allweddol) mewn gwneud penderfyniadau. Yn rhy aml, gwelwn y GIG yn gweithio mewn seilos (ar eu pen eu hunain a heb weithio gyda'i gilydd) nad yw'n ffafriol i rannu arfer gorau yn rhagweithiol. Nid yw hyn yn gysylltiedig ag un clefyd neu gyflwr yn unig ond ar draws rhanbarthau a gwledydd o fewn y DU. Rydym yn gweld meysydd rhagoriaeth ac arloesedd y gellid eu rhannu a'u mabwysiadu'n eang ond yn anffodus nid ydynt: gan achosi i'r GIG fod yn ail-ddyfeisio olwynion yn gyson. Gall y sector elusennol fod yn ffynhonnell werthfawr o wybodaeth ac adnoddau ac mae'n bwysig peidio â gwastraffu amser ac adnoddau'r GIG sydd dan bwysau a'u gweithlu. Bydd ymgysylltu â'r sector gwirfoddol a chymunedol yn gynnar yn natblygiad y Cynllun o fudd enfawr oherwydd bod gan elusennau iechyd gyfoeth o wybodaeth a sgiliau i allu cyflawni'r hyn y mae pobl wir ei eisiau a'i angen.
Salwch i'w Atal
Rydym wedi tynnu sylw at y ffaith nad yw atal yn broses un maint i bawb a bod llawer o ffocws ar atal sylfaenol o ffactorau risg amlwg fel ysmygu, gordewdra a dibyniaeth ar alcohol. Nid oes cymaint o drafodaeth ynghylch atal eilaidd cyflyrau iechyd hirdymor eraill mewn pobl sydd eisoes yn byw gydag o leiaf un cyflwr iechyd hirdymor. Mae RA a JIA yn gyflyrau na ellir eu hatal ond gellir cymryd camau i'w hatal rhag gwaethygu. Mae hefyd yn bosibl atal cyflyrau eilaidd cyffredin fel clefyd y galon, diabetes, osteoporosis, ac ati.
I'r rhai sy'n byw gydag RA, fe wnaethom amlygu'r pwyntiau sbarduno i unigolion yn ystod eu taith diagnosis: yr amser rhwng dechrau symptomau ac ymgynghori â meddyg teulu, nifer yr ymgynghoriadau â meddyg teulu cyn atgyfeirio i ofal eilaidd a'r amser a gymerir i weld arbenigwr a dechrau triniaeth. Gall oedi yn unrhyw un o'r tri phwynt sbarduno hyn arwain at fwy o ddifrod i'r cymalau a chanlyniadau hirdymor gwaeth. Fe wnaethom ganolbwyntio ar sut i sicrhau bod mynediad ac atgyfeiriad amserol a thynnu sylw at straeon llwyddiant o ysbytai ac Ymddiriedolaethau ledled y wlad.
Yn olaf, gwnaethom sylwadau am y mater i bobl sy'n byw gyda chyflyrau hirdymor ac sy'n aml yn cael trafferth cael mynediad hawdd at wasanaethau arbenigol pan fo angen. Er enghraifft: cwblhawyd arolwg y llynedd ar fynediad cleifion at linellau cyngor nyrsys arbenigol a chanfuwyd bod pobl yn aros yn sylweddol hirach am ymateb a bod nyrsys yn cael trafferth gydag effaith niferoedd cynyddol o alwadau nad ydynt yn cael eu hariannu. Gall hyn arwain at unigolion heb gefnogaeth a'r potensial am niwed pellach i'r cymalau neu ansefydlogrwydd clefydau.
Ysbyty i'r Gymuned
I'n buddiolwyr, bydd y rhan fwyaf yn cael eu trin gan arbenigwr mewn clinig ysbyty gan fod rheoli a thrin arthritis llidiol yn gymhleth. Gwnaethom gydnabod bod risg yn aml y bydd unigolion yn teithio pellteroedd sylweddol i weld arbenigwyr - gall hyn ddigwydd yn aml mewn JIA pan nad yw llawer o deuluoedd yn agos at ganolfan rhewmatoleg pediatreg arbenigol ac i'r rhai ag RA/JIA sy'n byw mewn ardaloedd mwy gwledig. Felly, gwnaethom dynnu sylw at bwysigrwydd sicrhau bod meddygon teulu wedi'u hyfforddi'n dda ac yn cael eu talu am fonitro rheolaidd a fyddai'n sicrhau bod atal wrth wraidd y gwaith y mae'r GIG yn ei wneud. Bydd gan tua 80% o bobl ag RA gyflwr eilaidd ac felly dylai monitro ac atal fod ar frig yr agenda os yw'r gost hirdymor i'r GIG am gael ei lleihau. Mae hyn yn wir am unrhyw un sy'n byw gyda chyflwr hunanimiwn llidiol, nid RA/JIA yn unig.
Roedd ein pwyntiau nesaf yn ymwneud â'r ffaith nad yw symud staff meddygol i'r gymuned o reidrwydd yn golygu bod gwell mynediad cyffredinol at y gofal gorau neu na fydd problemau'n parhau i godi. Mae anghydraddoldebau iechyd wedi'u dogfennu'n dda a bydd diffyg rhaglenni allgymorth i wasanaethu pobl a chymunedau sy'n llai tebygol o ymgysylltu â gwasanaethau iechyd, sy'n byw mewn ardaloedd difreintiedig yn gymdeithasol a/neu sy'n byw ymhell o ganolfan rhewmatoleg, yn parhau i fod dan anfantais.
Analog i Ddigidol
Un o'r prif heriau a amlygwyd gennym oedd technoleg hen ffasiwn a ddefnyddir o fewn y GIG. Cyfeiriwyd at enghreifftiau lle mae angen anfon presgripsiynau copi caled yn y post a sut mae'r dulliau cyfathrebu hŷn hyn yn arwain at oedi ac yn ychwanegu baich diangen at weithlu gofal iechyd sydd eisoes dan bwysau.
Trafodwyd hefyd bwysigrwydd rhannu data yn eang i sicrhau bod cleifion yn derbyn y gofal gorau posibl. Un enghraifft o hyn fyddai monitro cyflyrau fel RA a JIA o bell. Mae dibyniaeth fawr ar unigolion i reoli eu gofal eu hunain, yn enwedig lle maent yn gweld eu timau yn llai aml (Llwybrau Dilynol a Gychwynnir gan y Claf). Bydd cael y gallu i gael mynediad at offer ac adnoddau digidol sydd ar gael gan sefydliadau fel NRAS yn fuddiol i foddhad cyffredinol cleifion a chaffael sgiliau hunanreoli â chymorth gwell.
Argymhellion
Drwy gydol ein hymateb, fe wnaethom ddarparu:
- enghreifftiau clir o sut y gellir gwella pethau
- tynnu sylw at enghreifftiau o'r byd go iawn lle mae gofal yn rhagorol
- anogodd y GIG i ystyried nid yn unig amlygu arfer da ond rhannu'r offer i wneud rhagoriaeth yn arfer safonol
- annog mwy o ddefnydd a chydweithio â sefydliadau trydydd sector, fel y NRAS, gan gomisiynu sefydliadau trydydd sector i gefnogi ac addysgu cleifion.
- tynnu sylw at bwysigrwydd sicrhau bod rhaglenni allgymorth ar gyfer cymunedau a grwpiau demograffig sydd angen mwy o gymorth.
Er nad yw hyn yn cynnwys yr holl fanylion a roesom yn ein cyflwyniad, mae'n tynnu sylw at y pwyntiau pwysig a godwyd gennym ar ran pawb sy'n byw gydag RA, JIA a'u teuluoedd a'u rhwydweithiau gweithwyr iechyd proffesiynol.
Byddem yn annog pawb i ymateb i'r platfform gyda'u hadborth a'u hymatebion eu hunain gan ddefnyddio'r ddolen isod:
