Adolygiad o'r GIG: Adroddiad yr Arglwydd Darzi

13 Medi 2024

Ym mis Gorffennaf 2024, cyhoeddodd Wes Streeting, Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol, fod y “GIG wedi torri” a byddai’r gwaith o drawsnewid y gwasanaeth iechyd yn cymryd amser. Gofynnodd y llywodraeth Lafur newydd i’r Arglwydd Darzi gynnal adolygiad annibynnol llawn o’r GIG.  

Cafodd yr Arglwydd Darzi, aelod o Dŷ’r Arglwyddi a llawfeddyg canser a weithiodd yn y GIG am dros 30 mlynedd, dystiolaeth a data gan lawer o bobl a sefydliadau a chynhaliodd gyfarfodydd ag unigolion allweddol i gasglu gwybodaeth ar gyfer ei adroddiad. Cwblhawyd yr adroddiad o fewn dim ond 9 wythnos a’i gyflwyno i’r genedl ar 12 Medi 2024. Efallai eich bod yn cofio bod yr Arglwydd Darzi wedi arwain adolygiad tebyg yn 2008, gan arwain at yr adroddiad Gofal o Ansawdd Uchel i Bawb.

Yn unol â'r sylwadau a wnaed gan Wes Streeting, mae'r Arglwydd Darzi yn derbyn bod y gwasanaeth iechyd mewn trafferthion difrifol. Mae'r adroddiad yn derbyn na ddylid gweld cyflwr y GIG fel rhywbeth sy'n ganlyniad llwyr i'r hyn sydd wedi digwydd o fewn y gwasanaeth ond ei fod yn gysylltiedig â dirywiad difrifol yn iechyd y genedl ac mae'n cynnwys ffactorau eraill sy'n dylanwadu ar iechyd, fel tai, gofal cymdeithasol a chyflogaeth. Fel y bydd llawer o bobl yn gwybod, mae iechyd y genedl wedi bod yn dirywio ac mae mwy o bobl yn cael diagnosis o gyflyrau iechyd hirdymor. Mae'r adroddiad yn cydnabod, er bod pobl yn byw'n hirach nag erioed, eu bod hefyd yn treulio mwy o flynyddoedd yn byw gydag afiechyd. 

Rydym yn croesawu'r sylwadau a wnaed gan yr Arglwydd Darzi ynghylch yr angen i gadw'r genedl yn iach a sicrhau bod atal wrth wraidd y GIG. Un thema bwysig a amlygwyd yw bod pobl yn aros yn hirach am driniaeth. Mae gwasanaethau cyhyrysgerbydol yn cael eu crybwyll yn benodol ar gyfer amseroedd aros hir gan eu bod yn effeithio'n bennaf ar bobl o oedran gweithio ac yn achos mwyaf salwch hirdymor. Arthritis Rwmatig (RA) yw'r math mwyaf cyffredin o arthritis llidiol sy'n dod o dan ymbarél cyflyrau Cyhyrysgerbydol fel y mae Arthritis Idiopathig Ieuenctid (JIA).  

Mae Peter Foxton, Prif Swyddog Gweithredol NRAS, wedi ymateb i'r adroddiad: 

Ni fydd yr un ohonom yn synnu bod yr adroddiad yn cydnabod bod y GIG mewn “cyflwr critigol”. Fodd bynnag, mae’n hanfodol ein bod yn cydnabod pwysigrwydd y GIG ac rwy’n adleisio sylw’r Arglwydd Darzi: “nid yw’n gwestiwn o a allwn fforddio’r GIG. Yn hytrach, ni allwn fforddio peidio â chael y GIG”.

I bobl sy'n byw gydag RA/JIA a'u teuluoedd, y GIG yw eu llinell achub. Ein cenhadaeth fel sefydliad cleifion cenedlaethol yw cefnogi pawb sydd ag RA a JIA i fyw bywyd llawn a byddwn yn parhau i weithio gyda'r GIG ym mhob un o'r pedair gwlad a'r Adran Iechyd a Gofal Cymdeithasol i sicrhau bod llais y rhai sy'n byw gydag arthritis llidiol yn cael ei glywed ochr yn ochr â chyflyrau difrifol eraill fel clefyd y galon, diabetes a chanser.

Mae NRAS yn croesawu'r sylwadau a wnaed yn adroddiad yr Arglwydd Darzi ac ymrwymiad parhaus y Prif Weinidog i sicrhau bod y GIG yn addas ar gyfer y dyfodol. Yr hydref hwn mae'r GIG yn creu cynllun 10 mlynedd ar sut y bydd cyllid yn cael ei ddefnyddio a sut y bydd y gwasanaeth yn cael ei ddiwygio.  

Byddwn yn rhoi’r wybodaeth ddiweddaraf i chi am sut mae pethau wedi datblygu dros y misoedd nesaf a’r cyfraniad rydym wedi’i gael. Os ydych chi eisiau rhannu eich stori neu sylwadau am y GIG ac adroddiad yr Arglwydd Darzi, anfonwch e-bost at campaigns@nras.org.uk a dyfynnwch “Yr Arglwydd Darzi”.