Pŵer i'r Cleifion: Mwy o Ddewis i Helpu i Leihau Amseroedd Aros Ysbytai

26 Mai 2023

• Bydd cleifion yn cael mwy o ddewis a mwy o reolaeth dros eu gofal eu hunain, gan gynnwys drwy Ap y GIG.
• Bydd yr ap a'r wefan yn dangos gwybodaeth am wahanol ddarparwyr i helpu cleifion i ddewis ble i fynd.
• Mae ymchwil yn dangos y gall rhoi dewis i gleifion leihau hyd at dri mis o'u hamser aros – gan helpu i gyflawni addewid y Prif Weinidog i leihau rhestrau aros.

Bydd cleifion yn cael y grym i ddewis ble maen nhw'n derbyn eu gofal GIG o dan gynlluniau newydd i helpu i leihau rhestrau aros, un o bum blaenoriaeth y Prif Weinidog.

Bydd llythyr a gyhoeddwyd gan y GIG heddiw i ardaloedd lleol yn ei gwneud yn ofynnol i gleifion gael cynnig dewis pan fo'n briodol yn glinigol.

Ar ôl siarad â'u meddyg teulu, bydd cleifion yn gallu gweld gwybodaeth am hyd at bum darparwr gofal iechyd – wedi'i hidlo yn ôl pellter, amseroedd aros ac ansawdd gofal. Yna byddant yn gallu dewis ble maent yn mynd i gael triniaeth gan ddefnyddio Ap neu wefan y GIG, yn seiliedig ar eu hamgylchiadau eu hunain.

Ar hyn o bryd dim ond un o bob deg claf sy'n arfer eu hawl i ddewis ond mae ymchwil yn dangos y gall rhoi dewis i gleifion leihau hyd at dri mis oddi ar eu hamser aros drwy ddewis ysbyty gwahanol yn yr un rhanbarth.

Yn ystod y pandemig, lawrlwythodd miliynau o bobl Ap y GIG i gael mynediad at wasanaethau gan gynnwys Tocyn COVID y GIG. Bydd y cynlluniau a gyhoeddwyd heddiw yn ehangu'r ffordd y defnyddir Ap a gwefan y GIG i wella sut mae cleifion yn dewis derbyn eu gofal. Bydd meddalwedd sydd newydd ei ddiweddaru i systemau TG hefyd yn gwneud y broses yn haws i feddygon teulu wrth gyfeirio cleifion i gael triniaeth.

Dywedodd y Prif Weinidog, Rishi Sunak:

“Bydd grymuso cleifion i ddewis ble maen nhw’n derbyn triniaeth yn helpu i leihau rhestrau aros, un o fy phum blaenoriaeth allweddol.

“Ar hyn o bryd, dim ond un o bob deg claf sy’n dewis ble maen nhw’n derbyn gofal. Rydym am newid hynny drwy helpu’r GIG i gynnig dewis go iawn i gleifion tra hefyd yn rhoi’r wybodaeth sydd ei hangen ar gleifion i benderfynu.

“Ein nod yw creu GIG sydd wedi’i adeiladu o amgylch cleifion, lle mae gan bawb fwy o reolaeth dros y gofal maen nhw’n ei dderbyn, lle bynnag maen nhw’n byw neu beth bynnag yw eu hanghenion iechyd.”.

Dywedodd yr Ysgrifennydd Iechyd a Gofal Cymdeithasol, Steve Barclay: 

“Dylai pob claf allu dewis yn hawdd ble maen nhw’n mynd i gael triniaeth a bydd pecyn heddiw yn rhoi’r pŵer hwnnw yn eu dwylo nhw.

“Lawrlwythodd miliynau o bobl Ap y GIG yn ystod y pandemig. Bydd cynyddu’r defnydd o’r adnodd gwych hwn yn eu galluogi i arfer mwy o ddewis a chael mynediad at wybodaeth hanfodol am yr opsiynau ar gyfer eu gofal gan gynnwys amser teithio, hyd aros ac ansawdd gwasanaeth – i gyd wrth swipe sgrin ffôn clyfar.

“Bydd hyn nid yn unig yn rhoi mwy o reolaeth i gleifion dros eu gofal eu hunain ond gallai hefyd ddileu misoedd oddi ar eu rhestr aros drwy ddod o hyd i ysbyty neu glinig gyda rhestr aros fyrrach.

“Mae lleihau amseroedd aros yn un o bum blaenoriaeth y llywodraeth ac rydym eisoes yn gwneud cynnydd i fynd i’r afael â’r ôl-groniad ac yn cyflwyno canolfannau diagnostig cymunedol a hybiau llawfeddygol i gynyddu nifer y profion, y sganiau a’r llawdriniaethau.”

Bydd cleifion sydd eisoes ar restrau aros hefyd yn elwa gan, o fis Hydref ymlaen, y bydd y rhai sydd wedi aros mwy na 40 wythnos am apwyntiad, a chleifion sydd wedi penderfynu cael triniaeth ond nad ydynt wedi cael dyddiad triniaeth eto, yn cael eu gofyn a ydynt am newid ysbytai, gan gynnwys un gyda chyfnod aros byrrach, os yn bosibl ac yn briodol yn glinigol. Mae hyn yn adeiladu ar drefniadau 'cymorth cydfuddiannol' presennol y GIG rhwng ymddiriedolaethau ysbytai.

Wrth i'r GIG barhau i wneud cynnydd o ran mynd i'r afael â'r ôl-groniad, gellid lleihau'r trothwy hwn dros amser, yn seiliedig ar gyngor clinigol, tuag at 18 wythnos cyn gynted â phosibl.  

Bydd ymgyrch ymwybyddiaeth gyhoeddus newydd hefyd yn annog cleifion i arfer eu hawl i ddewis ac mae canllawiau wedi'u darparu i feddygfeydd teulu i'w cefnogi i gynnig dewis, gyda hyfforddiant ar gael ar ddefnyddio systemau TG i wneud atgyfeiriadau.

Dywedodd Amanda Pritchard, prif weithredwr y GIG:

“Drwy roi mwy o ddewis a mwy o wybodaeth i gleifion am eu gofal drwy gyfleustra ap y GIG, gallwn newid y ffordd y mae pobl yn cael mynediad at opsiynau triniaeth gan adeiladu ar y gwaith gwych sydd eisoes yn cael ei wneud gan staff y GIG ledled y wlad wrth ostwng yr arosiadau hiraf am ofal.

“Er gwaethaf pwysau sylweddol, gostyngodd y GIG arosiadau 18 mis am ofal o fwy na 90% erbyn mis Ebrill ac ochr yn ochr ag offer presennol fel hybiau dewisol, robotiaid llawfeddygol a gwiriadau 'prehab', dyma ffordd arall yr ydym yn parhau i gofleidio'r arloesiadau a'r dechnoleg ddiweddaraf er budd cleifion.”

Dywedodd Joe Harrison, Prif Weithredwr Ymddiriedolaeth Sefydledig GIG Ysbyty Prifysgol Milton Keynes:

“Mae staff ymddiriedolaethau’r GIG ledled y wlad wedi bod yn gweithio’n galed i leihau’r amser y mae cleifion yn aros am driniaeth ddewisol, ac maent yn gwneud cynnydd anhygoel.

“Bydd rhoi hyd yn oed mwy o fynediad i gleifion at wybodaeth am eu hapwyntiadau, a gallu dewis ble maent yn digwydd trwy gyfleustra ap y GIG, yn helpu ymddiriedolaethau i barhau i ddarparu’r gofal gorau posibl i gleifion, cyn gynted â phosibl.”

 Mae gan Ap y GIG, sy'n gwasanaethu fel drws ffrynt digidol i'r GIG, dros 32 miliwn o gofrestriadau ac mae'n derbyn tua 75 miliwn o ymweliadau'r mis. Mae cleifion eisoes yn gallu archebu a rheoli eu hapwyntiadau meddyg teulu, archebu presgripsiynau ailadroddus, a rheoli eu hatgyfeiriadau ysbyty trwy'r Ap.

Dywedodd Rachel Power, Prif Weithredwr Cymdeithas y Cleifion:

“Gobeithiwn y bydd y cyhoeddiad hwn yn ei gwneud hi’n haws i gleifion yn Lloegr ddefnyddio eu hawl hirsefydlog i ddewis ble maen nhw’n derbyn eu gofal.

“Mae gwaith rydyn ni wedi’i wneud yn dangos nad yw ymwybyddiaeth cleifion o ddewis yn uchel, ac nad yw llawer yn cael cynnig dewis yn rheolaidd. Yn gynharach eleni, canfu ein harolwg o brofiad cleifion o ofal iechyd mai dim ond tua 1 o bob 6 claf a holwyd gennym ni oedd wedi cael y cyfle i ddewis ble roedden nhw’n cael eu gofal ysbyty.

“Gobeithiwn y bydd yr ymgyrch gyfathrebu arfaethedig yn egluro dewis yn glir ac yn annog pobl i’w arfer. Rydym yn croesawu newyddion am y gefnogaeth y mae meddygfeydd teulu yn mynd i’w chael, ond gyda’r pwysau presennol ar feddygfeydd teulu, bydd yn bwysig eu bod yn cael eu cefnogi i weithio mewn partneriaeth â’u cleifion i gynyddu’r nifer sy’n manteisio ar ddewis cleifion.

“Gobeithiwn y bydd y newidiadau arfaethedig yn arwain at fwy o gleifion yn arfer eu hawl i ddewis ble maen nhw’n cael eu triniaeth, gan eu galluogi i gael mynediad at y gofal iechyd sydd ei angen arnyn nhw i fyw’n dda ac elwa ohono.”

David Hare, prif weithredwr, Rhwydwaith Darparwyr Gofal Iechyd Annibynnol:

“Rydym yn croesawu cyhoeddiadau heddiw gan y Llywodraeth, a bydd cleifion hefyd.

“Mae ymgyrch ymwybyddiaeth i helpu’r cyhoedd i ddeall eu hawliau i ddewis yn newyddion da. Rydyn ni’n gwybod bod llawer o gleifion eisiau cael dewis gan y gall leihau eu hamser aros am ofal y GIG yn sylweddol. Ond yn rhy aml mae cleifion yn ansicr bod ganddyn nhw hawl i ddewis darparwr gofal iechyd i ddarparu eu gofal GIG – boed yn sefydliad GIG neu’n un sector annibynnol – am ddim ar y pwynt defnyddio.

“Mae darparu ffyrdd newydd i gleifion ddefnyddio Ap y GIG i ddewis a datblygu eu gofal yn ddatblygiad cyffrous iawn. Mae'n wych gweld y swyddogaeth a'r gallu hwn yn cael ei gyflwyno. Lawrlwythodd miliynau o bobl yr ap yn ystod y pandemig, felly bydd defnyddio'r dechnoleg hon yn helpu i foderneiddio sut rydym yn cael mynediad at ofal iechyd, gan roi rheolaeth yn nwylo'r cleifion eu hunain.”

Mae cynnydd sylweddol eisoes wedi'i wneud o ran lleihau rhestrau aros i gleifion – llwyddodd y GIG i gyrraedd y targed cyntaf yn y Cynllun Adferiad Dewisol i ddileu arosiadau o dros ddwy flynedd yn ymarferol ac mae wedi torri arosiadau 18 mis dros 91% o'r uchafbwynt ym mis Medi 2021.