Operacja wymiany stawu kolanowego
W Wielkiej Brytanii wykonuje się obecnie ponad 100 000 endoprotezoplastyk stawu kolanowego rocznie. Jako staw nośny, kolano jest poddawane dużym obciążeniom, a skutki tego obciążenia, w połączeniu z reumatoidalnym zapaleniem stawów, mogą prowadzić do konieczności przeprowadzenia endoprotezoplastyki stawu kolanowego.
Czy ten artykuł był pomocny?
Wstęp
Rozwój endoprotezoplastyki stawu kolanowego przebiegał wolniej niż endoprotezoplastyki stawu biodrowego. O ile wyniki kliniczne całkowitej endoprotezoplastyki stawu biodrowego były zadowalające od początku lat 60. XX wieku, można śmiało powiedzieć, że całkowita endoprotezoplastyka stawu kolanowego osiągnęła taki sam poziom sukcesu dopiero pod koniec lat 70. i na początku lat 80. XX wieku.
Kolano to złożony staw do wymiany. Pierwotne projekty opierały się na prostych zawiasach, ale staw kolanowy jest poddawany naprężeniom rotacyjnym, co powoduje poluzowanie zawiasów. Ponadto, początkowo protezy były stosunkowo duże i do ich wszczepienia konieczne było usunięcie znacznej ilości kości. Stanowiło to bardzo trudną sytuację w przypadku awarii, ponieważ staw kolanowy miał bardzo słabą stabilność.
Nowoczesne modele to w rzeczywistości endoprotezy powierzchniowe, w których usuwa się stosunkowo niewielkie ilości kości, co prowadzi do mniejszej liczby problemów w przypadku niepowodzenia operacji. Wyniki endoprotezoplastyki stawu kolanowego są obecnie niemal tak dobre, jak w przypadku endoprotezoplastyki stawu biodrowego, a wydaje się, że częstość występowania obluzowań w dłuższej perspektywie jest w kolanie mniejsza niż w biodrze. Oczekuje się zatem, że obecna generacja endoprotez stawu kolanowego będzie faktycznie trwalsza niż endoprotezoplastyka stawu biodrowego. Według Krajowego Rejestru Stawów, w Wielkiej Brytanii wykonuje się obecnie ponad 100 000 endoprotezoplastyk stawu kolanowego rocznie.
Jakie są główne powody poddania się operacji wymiany stawu kolanowego?
Głównym powodem operacji wymiany stawu kolanowego jest ból związany z reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS). Zazwyczaj ból znacznie ogranicza aktywność, zwłaszcza chodzenie. Może występować ból w nocy i w spoczynku. Mogą również wystąpić deformacje, sztywność i obrzęk. Narastająca deformacja może powodować problemy, dlatego chirurdzy wolą przeprowadzać operację, zanim deformacja stanie się poważna. Jednak większość poważnych deformacji stawu kolanowego można skutecznie skorygować za pomocą nowoczesnych technik i implantów. Jeśli kolano jest znacznie sztywne, zakres ruchu można poprawić poprzez wymianę stawu kolanowego: zakres około 120 stopni to maksymalny zakres, jaki można uzyskać po operacji.
Na czym polega operacja?
Zasadniczo zabieg polega na odcięciu końców kości: kości udowej, piszczelowej i rzepki. Rzepka nie zawsze jest wymieniana, a opinie wśród chirurgów są podzielone. Kość udowa i piszczelowa są następnie pokrywane metalem. Pomiędzy dwa metalowe elementy wkładany jest plastikowy dystanser, który jest następnie mocowany do elementu piszczelowego. Rzepka, jeśli jest wymieniana, jest pokrywana plastikiem. Implanty są zazwyczaj mocowane do kości za pomocą cementu akrylowego, chociaż niektórzy chirurdzy preferują inne metody mocowania, takie jak śruby.
Podczas przecinania końców kości, istnieje prawdopodobieństwo, że wszelkie deformacje zostaną skorygowane, aby zapewnić prawidłowe ustawienie stawu kolanowego. Więzadła i inne tkanki miękkie będą musiały być starannie wyważone i prawidłowo napięte. Zbyt luźne więzadła będą niestabilne, a zbyt napięte – ograniczone.
Rana pooperacyjna jest zazwyczaj naprawiana w trzech warstwach: torebki stawowej, warstwy tłuszczu podskórnego oraz samej skóry. Zamiast tradycyjnych szwów przerywanych (szwów), zamknięcie skóry zazwyczaj wykonuje się szwem położonym bezpośrednio pod skórą, ponieważ ta metoda zapewnia bardziej estetyczny wygląd blizny. Niektórzy chirurdzy zamykają jednak skórę metalowymi klipsami, które należy usunąć po zagojeniu się rany.
Powrót do zdrowia
Czasami dren może być umieszczony w kolanie na pierwsze 24 godziny, aby w razie krwawienia krew została odessana z kolana i nie powodowała bólu ani obrzęku. Jednak wielu chirurgów nie stosuje już drenów. W dzisiejszych czasach rzadko zdarza się, aby po operacji potrzebna była transfuzja krwi.
Istnieje wiele metod skutecznego łagodzenia bólu. Silne leki przeciwbólowe są regularnie podawane w tabletkach lub zastrzykach. Większość operacji wymiany stawu kolanowego jest obecnie przeprowadzana w znieczuleniu podpajęczynówkowym, które polega na wstrzyknięciu przez anestezjologa igły do kręgosłupa w dolną część pleców i substancji znieczulającej nogi od pasa w dół. Wielu pacjentów pozostaje przytomnych podczas operacji, ale niektórzy są znieczulani, a niektórzy mają znieczulenie ogólne, w którym to przypadku śpią.
Kriokaniula lub kompres z lodu może być założony wokół kolana, aby zmniejszyć ból i obrzęk. W okresie pooperacyjnym przydatne mogą być leki przeciwzapalne, a pacjenci są obecnie często uruchamiani w dniu operacji. Poziom hemoglobiny jest zazwyczaj sprawdzany po 24–72 godzinach. Czas pobytu w szpitalu stopniowo się skracał z biegiem lat, a wypis ze szpitala jest spodziewany po 2–4 dniach.
Zdjęcie rentgenowskie zazwyczaj wykonuje się po operacji. Trudno ustalić zasady dotyczące mobilizacji, ponieważ każdy pacjent jest inny, ale większość pacjentów będzie w wystarczająco dobrej kondycji, aby zostać wypisanym do domu po 2-4 dniach od operacji, kiedy to będą chodzić z podparciem i będą w stanie pokonywać schody. Po około 6 tygodniach większość pacjentów powróci do normalnej, codziennej aktywności, w tym do prowadzenia pojazdów (w mniejszym stopniu, jeśli chodzi o prowadzenie lewego kolana i samochód z automatyczną skrzynią biegów), chociaż pełny powrót do zdrowia może potrwać do 12 miesięcy. Kolano może być bolesne, tkliwe, ciepłe i drażliwe przez kilka miesięcy. Blizna goi się długo, ponieważ przednia część kolana jest nieco podatna na urazy. Klęczenie jest początkowo dość bolesne, ale może stać się łatwiejsze, ale zdolność do klęczenia zmienia się po wymianie stawu kolanowego.
Zrozumienie ryzyka związanego z operacją wymiany stawu kolanowego
Pacjenci muszą teraz mieć możliwość wyrażenia świadomej zgody na operację, a to oznacza zrozumienie potencjalnych problemów. Ogólnie rzecz biorąc, ryzyko związane z endoprotezoplastyką stawu zmniejszyło się w ciągu ostatnich 20 lat, ale nadal istnieje i może negatywnie wpłynąć na wynik operacji.
Metalowo-plastikowe kolano nigdy nie będzie tak dobre, jak oryginalne i rzadko będzie całkowicie bezbolesne. Badanie przeprowadzone przez National Joint Registry wśród 10 000 pacjentów ponad rok po operacji wykazało, że 81,2% pacjentów było zadowolonych, ale pozostali (prawie co piąty) byli w jakiś sposób rozczarowani, głównie z powodu bólu. W międzynarodowym badaniu pacjentów zapytano rok po operacji, czy poddaliby się ponownie operacji. W Australii 25% odpowiedziało, że nie, w Wielkiej Brytanii 17%, a w USA 12%. U niewielkiego odsetka pacjentów uporczywy ból jest problemem bez wyraźnego powodu i może być trudny do opanowania. Te kwestie podkreślają znaczenie omówienia i zarządzania swoimi oczekiwaniami przed operacją.
Podczas każdego poważnego zabiegu chirurgicznego kończyn dolnych zawsze istnieje ryzyko wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Dochodzi do niego, gdy w nodze tworzy się skrzep, który może czasami przemieszczać się, odrywając się od żyły w nodze i trafiając do klatki piersiowej, blokując część krążenia do płuc. Istnieje wiele sposobów na zmniejszenie ryzyka zakrzepicy, a obecnie toczy się ożywiona dyskusja na temat najskuteczniejszej metody. Wytyczne NICE zalecają zarówno środki chemiczne (np. lek), jak i mechaniczne (np. pończocha lub pompka do butów). Wczesna mobilizacja i odpowiednie nawodnienie są również niezbędne.
Tak jak wypełnienia obluzowują się w zębach, tak implant i cement mogą z czasem obluzować się w kości. Nie ma urządzenia mechanicznego, które byłoby w 100% niezawodne, ale jak wspomniano wcześniej, wydaje się to mniejszym problemem w przypadku endoprotezoplastyki stawu kolanowego niż biodrowego. Ponad 90% endoprotez stawu kolanowego pozostaje trwale zamocowanych w kości przez co najmniej 10-15 lat.
Sztuczne stawy są podatne na zakażenia, ponieważ nie posiadają biologicznych środków zwalczających bakterie. Zakażenie może spowodować poluzowanie sztucznego stawu poprzez uszkodzenie połączenia między implantem, cementem i kością. Zazwyczaj nie jest możliwe kontrolowanie zakażenia samymi antybiotykami i konieczne może być usunięcie sztucznego stawu. Nowy staw można wszczepić w późniejszym terminie, ale wyniki są mniej wiarygodne niż w przypadku pierwotnego zabiegu, a w takich okolicznościach istnieje ryzyko utrzymywania się infekcji. Powierzchowne zakażenie samej rany jest częstsze i zazwyczaj ustępuje po zastosowaniu środków miejscowych. Krótka kuracja antybiotykowa może być konieczna według uznania specjalisty, ale lekarz rodzinny zazwyczaj nie powinien jej zalecać. Większość czerwonych, zapalnych ran goi się po „czujnej obserwacji”.
Lepiej zapobiegać niż leczyć. Pacjenci są badani na obecność MRSA przed przyjęciem, operacja odbywa się na sali operacyjnej z przepływem laminarnym (czystym powietrzem), w trakcie zabiegu podawane są antybiotyki, a cement mocujący implant do kości zawiera antybiotyki. Wszystkie te działania powinny zminimalizować ryzyko głębokiego zakażenia.
Rzepka jest bardzo ważną częścią stawu kolanowego. Nieprawidłowe ustawienie kolana może prowadzić do jej niestabilności, co może prowadzić do problemów. Drętwienie w okolicy blizny jest normalne, ponieważ nacięcie nieuchronnie uszkadza nerwy skórne. Czasami główny nerw po zewnętrznej stronie kolana (nerw podkolanowy boczny) może zostać rozciągnięty podczas operacji. Dzieje się tak zazwyczaj w przypadku poważnej deformacji, gdy podudzie jest skierowane na zewnątrz (deformacja koślawa), co może prowadzić do przejściowego lub trwałego drętwienia i osłabienia stopy z jej opadaniem. Stopy nie można unieść nad ziemię, co utrudnia chodzenie. W rzadkich przypadkach może dojść do uszkodzenia głównego naczynia krwionośnego w nodze (tętnicy podkolanowej), co jest szczególnie prawdopodobne w przypadku istniejącej wcześniej choroby tętnicy. Może dojść do zablokowania, które może odciąć dopływ krwi do nogi. Aby temu zaradzić, konieczna jest pilna operacja.
Inne ogólne zagrożenia związane z operacją i znieczuleniem obejmują zawał serca, udar mózgu i powikłania w klatce piersiowej. Znieczulenie wiąże się również z innymi zagrożeniami, które wyjaśni anestezjolog.
Ważne punkty
- W Wielkiej Brytanii co roku wykonuje się ponad 100 000 operacji wymiany stawu kolanowego.
- Podstawowym wskazaniem do zabiegu jest ból wywołany zapaleniem stawów.
- Większość pacjentów pozostaje w szpitalu przez 2–4 dni.
- Powrót do normalnych, codziennych czynności, w tym prowadzenia pojazdów, zajmuje około sześciu tygodni.
- Pełny powrót do zdrowia może potrwać do 12 miesięcy.
- Metalowo-plastikowe kolano nigdy nie będzie tak dobre, jak oryginał. Nawet co piąty pacjent może być pod jakimś względem rozczarowany.
- Główne zagrożenia to ból resztkowy, sztywność, zakrzepy krwi, obluzowanie stawu, infekcja, problemy z rzepką oraz uszkodzenie nerwów i naczyń krwionośnych. Należy je zrównoważyć korzyściami.
Dalsza lektura:
Informacje na stronie internetowej NHS Choices dotyczące operacji wymiany stawu kolanowego
Artykuł NRAS: Wymiana stawu kolanowego – perspektywa pacjenta
Zaktualizowano: 14.07.2019