Gwrth-TNFau
Y cyffuriau gwrth-TNF oedd y cyntaf o'r cyffuriau biolegol i gael eu cyflwyno ar gyfer RA, a daeth y cyntaf ohonynt ym 1999. Maent yn gweithio trwy dargedu'r celloedd 'TNFα'.
Cefndir
Y meddyginiaethau gwrth-TNF oedd y cyntaf o'r meddyginiaethau biolegol i gael eu cyflwyno ar gyfer RA, gan ddechrau gydag infliximab, ym 1999. Maent yn ddrud i'w datblygu a'u cynhyrchu, felly roeddent yn ddrud i'r GIG eu prynu. Roedd yn rhaid iddynt fynd trwy asesiad gan y Sefydliad Cenedlaethol dros
Ragoriaeth mewn Iechyd a Gofal (NICE), sy'n penderfynu a yw meddyginiaethau newydd yn gost-effeithiol ac yn glinigol effeithiol i'w defnyddio yn y GIG. Gosododd NICE hefyd y meini prawf cymhwysedd i ganiatáu i bobl gael mynediad at feddyginiaethau cost uchel a'r llwybr clinigol priodol ar gyfer defnyddio meddyginiaethau. Nid oes gan bawb fynediad atynt os nad ydynt yn bodloni'r meini prawf oherwydd difrifoldeb eu clefyd a'u hymateb i feddyginiaethau addasu clefydau safonol.
Sut maen nhw'n gweithio?
Mae RA yn glefyd hunanimiwn, sy'n golygu bod system imiwnedd y corff ei hun yn ymosod ar y corff (yn achos RA, trwy ymosod ar leinin y cymalau). Mae meddyginiaethau biolegol yn gweithio trwy dargedu proteinau o'r enw cytocinau, sy'n gyfrifol am y llid a achosir gan y system imiwnedd. Yn achos meddyginiaethau 'gwrth-TNF', gelwir y cytocinau sy'n cael eu targedu yn
'TNF' (ffactor necrosis tiwmor). Dyma restr o'r meddyginiaethau gwrth-TNF sydd ar gael ar hyn o bryd:
| Cyffur biolegol | Dull gweinyddu |
| Adalimumab | pigiad isgroenol (o dan y croen) bob yn ail wythnos |
| Certolizumab pegol | pigiad isgroenol yn wythnosau 0, 2 a 4 (a roddir fel dau bigiad), ac yna un pigiad bob yn ail wythnos wedi hynny |
| Etanercept | pigiad isgroenol, unwaith neu ddwywaith yr wythnos |
| Golimumab | bob mis trwy bigiad isgroenol |
| Infliximab | trwyth mewnwythiennol, wedi'i ailadrodd 2 wythnos a 6 wythnos ar ôl y trwyth cyntaf, yna bob 8 wythnos |
Sgil-effeithiau a adroddir amlaf
Fel gydag unrhyw feddyginiaeth, mae gan feddyginiaethau gwrth-TNF sgîl-effeithiau posibl. Mae'n bwysig cofio mai dim ond sgîl-effeithiau posibl yw'r rhain. Efallai na fyddant yn digwydd o gwbl.
Gall sgîl-effeithiau cyffredin gynnwys:
- Pwysedd gwaed uchel (gorbwysedd)
- Problemau croen, gan gynnwys brech a chroen sych
- Pendro
- Diffyg traul (dyspepsia)
- Heintiau
- Cur pen
- Cyfog, chwydu neu boen stumog
- Poen cyhyrol
- Adweithiau alergaidd
- Problemau nerfau
- Anhwylderau gwaed
Canser y croen
Adroddir bod canser y croen yn sgil-effaith bosibl o feddyginiaethau gwrth-TNF. Mae'r meddyginiaethau hyn yn targedu'r celloedd TNF, sy'n chwarae rhan wrth ymladd celloedd canseraidd yn y corff. Felly mae'r posibilrwydd o risg uwch o ganser wedi bod yn bryder gyda'r meddyginiaethau hyn erioed. Fodd bynnag, mae gwybodaeth a gasglwyd gan Gofrestr Bioleg Cymdeithas Rhewmatoleg Prydain ar gyfer Arthritis Rwmatoid (a gyhoeddwyd yn 2016) wedi dangos bod:
“Hyd yn hyn, nid yw dadansoddiadau o ddata o’r BSRBR-RA wedi nodi risg uwch o ganser y croen nad yw’n melanoma na chanser yr organ solet.”
Bydd y risg o unrhyw fath o ganser yn parhau i gael ei monitro'n agos, ac mae canllawiau cyfredol yn awgrymu mai dim ond yn ofalus y dylid defnyddio'r meddyginiaethau hyn mewn pobl sydd wedi cael canser yn ystod y 10 mlynedd diwethaf.
| Mae rhagor o wybodaeth am sgîl-effeithiau ar gael yn nhaflen gwybodaeth i gleifion ar gyfer eich meddyginiaeth gwrth-TNF unigol. Cofiwch roi gwybod am unrhyw bryderon am sgîl-effeithiau posibl i'r meddygon a'r nyrsys. |
Gwrth-TNFau gyda meddyginiaethau eraill
Mae'n hysbys bod rhai meddyginiaethau biolegol yn rhyngweithio'n wael â meddyginiaethau biolegol eraill. Felly, efallai y gofynnir i chi adael bwlch rhwng rhoi'r gorau i un feddyginiaeth fiolegol a dechrau un arall, fel bod gan y feddyginiaeth fiolegol gyntaf amser i weithio ei ffordd allan o'ch system.
Adroddwyd bod certolizumab pegol ac infliximab yn rhyngweithio â'r feddyginiaeth gwrthseicotig 'clozapine'.
Gall eich tîm gofal iechyd eich cynghori am unrhyw ryngweithiadau hysbys gyda'ch meddyginiaeth, felly mae'n bwysig rhoi gwybod iddyn nhw am yr holl feddyginiaethau rydych chi'n eu cymryd, boed ar bresgripsiwn neu dros y cownter. Dylech chi hefyd roi gwybod iddyn nhw os ydych chi'n cymryd unrhyw atchwanegiadau neu feddyginiaethau llysieuol gan y gall y rhain hefyd ryngweithio â meddyginiaethau.
Os byddwch chi'n dechrau cymryd unrhyw feddyginiaethau newydd, gwiriwch gyda meddyg, nyrs neu fferyllydd eu bod nhw'n ddiogel i'w cymryd gydag unrhyw feddyginiaethau rydych chi'n eu cymryd ar hyn o bryd.
Gwrth-TNFau yn ystod beichiogrwydd a bwydo ar y fron
Mae astudiaethau wedi dangos nad oes cynnydd mewn canlyniadau beichiogrwydd niweidiol (megis annormaleddau neu gamesgoriadau) mewn babanod y mae eu mamau wedi beichiogi tra ar feddyginiaeth gwrth-TNF. Fodd bynnag, mae'n bwysig cofio bod yr holl feddyginiaethau gwrth-TNF ychydig yn wahanol felly nid ydynt o reidrwydd yn ymddwyn yn yr un ffordd. Gellir rhagnodi therapïau gwrth-TNF i fenywod wrth geisio beichiogi ac yn gyffredinol hyd at ddiwedd yr ail drimester (ar 26 wythnos), er bod canllawiau'n amrywio o ran pryd y dylid rhoi'r gorau i wahanol feddyginiaethau gwrth-TNF.
Nid yw certolizumab pegol yn croesi'r brych a gellir ei gymryd drwy gydol beichiogrwydd os oes angen clinigol. Yn ddelfrydol, dylid ei atal ychydig cyn y genedigaeth i leihau'r risg o haint yn y fam wrth roi genedigaeth.
Gellir defnyddio etanercept ac adalimumab drwy gydol beichiogrwydd os oes angen yn glinigol. Fodd bynnag, mae'r ddau feddyginiaeth hyn yn croesi'r brych mewn symiau amrywiol ac felly gallant effeithio ar system imiwnedd babi os cânt eu cymryd gan ei fam yn ystod trydydd tymor y beichiogrwydd.
Gellir cymryd meddyginiaethau gwrth-TNF wrth fwydo ar y fron (er bod data cyfyngedig ar gael ar gyfer rhai o'r meddyginiaethau hyn).
Os ydych chi'n derbyn meddyginiaethau gwrth-TNF yn ystod beichiogrwydd neu wrth fwydo ar y fron, gwnewch yn siŵr bod meddyg teulu, pediatregydd ac ymwelydd iechyd eich babi yn ymwybodol o hyn gan y gallai effeithio ar rai o'r brechlynnau byw a gynigir i'ch plentyn (h.y. brechiad rotafeirws, MMR a thwbercwlosis).
Yn ddelfrydol, mae'n well cynnal y trafodaethau hyn cyn ceisio cael babi neu'n gynnar yn ystod beichiogrwydd a'ch tîm rhewmatoleg sydd yn y sefyllfa orau i ddeall eich cyflwr a sut mae'n effeithio arnoch chi. Bydd eich rhewmatolegydd yn gallu trafod gyda chi'r opsiynau o ran pryd i roi'r gorau i'r driniaeth, rhoi cyngor am frechiadau a chysylltu'n uniongyrchol â'ch obstetrydd.
Mae gwybodaeth am feichiogrwydd yn y llyfryn hwn yn seiliedig ar ganllawiau Cymdeithas Rhewmatoleg Prydain (BSR) ar ragnodi meddyginiaethau yn ystod beichiogrwydd a bwydo ar y fron.
Cyn dechrau teulu, argymhellir eich bod yn cael cyngor gan yr ymgynghorydd neu'r nyrs glinigol arbenigol ynghylch pryd i ddechrau beichiogrwydd.
Gwrth-TNFau ac alcohol
Gallwch yfed alcohol ar y meddyginiaethau hyn. Fodd bynnag, nid yw'n anghyffredin wrth gymryd meddyginiaeth fiolegol i fod ar feddyginiaethau eraill, lle mae canllawiau gwahanol yn berthnasol. Er enghraifft, gall methotrexate effeithio ar yr afu, felly i'r rhai sy'n cymryd methotrexate ochr yn ochr â'u meddyginiaeth fiolegol, argymhellir cymeriant cymedrol o alcohol yn unol â chanllawiau'r llywodraeth.
Gall sgîl-effeithiau cyffredin gynnwys:
- Pwysedd gwaed uchel (a elwir yn orbwysedd)
- Problemau croen, gan gynnwys brech a chroen sych
- Pendro
- Diffyg traul (a elwir yn dyspepsia)
- Heintiau
- Cur pen
- Cyfog, chwydu neu boen stumog
- Poen cyhyrol
- Adweithiau alergaidd
- Problemau nerfau
- Anhwylderau gwaed
Canser y croen
Adroddir bod canser y croen yn sgil-effaith bosibl o feddyginiaethau gwrth-TNF. Mae'r cyffuriau hyn yn targedu'r celloedd TNF, sy'n chwarae rhan wrth ymladd celloedd canseraidd yn y corff. Felly mae'r posibilrwydd o risg uwch o ganser wedi bod yn bryder gyda'r cyffuriau hyn erioed. Fodd bynnag, mae gwybodaeth a gasglwyd gan Gofrestr Bioleg Cymdeithas Rhewmatoleg Prydain ar gyfer Arthritis Rwmatig (a gyhoeddwyd yn 2016) wedi dangos: "Hyd yn hyn, nid yw dadansoddiadau o ddata o'r BSRBR-RA wedi nodi risg uwch o ganser y croen nad yw'n melanoma na chanser organ solet." Bydd risg unrhyw fath o ganser yn parhau i gael ei monitro'n agos, ac mae canllawiau cyfredol yn awgrymu na ddylid defnyddio'r cyffuriau hyn, oni bai bod angen clinigol arnynt, mewn cleifion sydd â hanes (o fewn y 10 mlynedd diwethaf) o ganser.
Mae rhagor o wybodaeth am sgîl-effeithiau ar gael yn nhaflen gwybodaeth i gleifion ar gyfer eich cyffur gwrth-TNF unigol.
Cofiwch roi gwybod am unrhyw bryderon am sgîl-effeithiau posibl i'r meddygon a'r nyrsys.
Gwrth-TNFau gyda meddyginiaethau eraill
Mae'n hysbys bod rhai cyffuriau biolegol yn rhyngweithio'n wael â biolegau eraill. Felly, efallai y gofynnir i chi adael bwlch rhwng rhoi'r gorau i un cyffur biolegol a dechrau un arall, fel bod gan y cyffur cyntaf amser i weithio ei ffordd allan o'ch system.
Mae'n hysbys bod y cyffuriau gwrth-TNF certolizumab pegol ac infliximab yn rhyngweithio'n wael â'r cyffur gwrthseicotig 'clozapine'.
Gwrth-TNFau yn ystod beichiogrwydd a bwydo ar y fron
Mae astudiaethau wedi dangos nad oes cynnydd mewn canlyniadau beichiogrwydd niweidiol (megis annormaleddau ffetws) mewn babanod y mae eu mamau wedi beichiogi tra ar feddyginiaeth gwrth-TNF. Fodd bynnag, mae'n bwysig cofio bod gan bob cyffur gwrth-TNF strwythurau ychydig yn wahanol felly nid ydynt o reidrwydd yn ymddwyn yn yr un ffordd.
Gellir rhagnodi therapïau gwrth-TNF i fenywod wrth geisio beichiogi ac yn gyffredinol hyd at ddiwedd yr ail drimester, er bod canllawiau'n amrywio rhwng cyffuriau ynghylch pryd y dylid eu hatal.
Mae astudiaethau wedi dangos nad yw certolizumab pegol yn croesi'r brych ac felly gellir ei ragnodi drwy gydol beichiogrwydd os oes angen yn glinigol. Mae gan geirio trwydded Certolizumab pegol (Cimzia) newid gan Asiantaeth Meddyginiaethau Ewrop (EMA) i adlewyrchu hyn. Fodd bynnag, fel pob cyffur gwrth-TNF, dylid ei atal ychydig cyn y genedigaeth i leihau'r risg o haint yn y fam yn ystod y cyfnod esgor.
Mae etanercept (Enbrel) ac adalimumab (Humira) ill dau hefyd wedi cael newid geiriad trwydded EMA yn ddiweddar sy'n nodi y gellir eu defnyddio drwy gydol beichiogrwydd os oes angen clinigol. Fodd bynnag, mae'r ddau gyffur hyn yn croesi'r brych mewn symiau amrywiol ac felly mae ganddynt y potensial i effeithio ar system imiwnedd babi os cânt eu cymryd gan eu mam yn ystod trydydd tymor y beichiogrwydd. I wneud pethau'n fwy cymhleth, dylid nodi hefyd nad yw'r newidiadau trwydded hyn wedi'u hadlewyrchu eto mewn biodebygion o etanercept neu adalimumab.
Gellir cymryd cyffuriau gwrth-TNF wrth fwydo ar y fron (er bod data cyfyngedig ar gael ar gyfer rhai o'r cyffuriau hyn).
Os ydych chi'n derbyn cyffuriau gwrth-TNF yn ystod beichiogrwydd neu wrth fwydo ar y fron, gwnewch yn siŵr bod meddyg teulu, pediatregydd ac ymwelydd iechyd eich babi yn ymwybodol o hyn gan y gallai effeithio ar rai o'r brechlynnau byw a gynigir i'ch plentyn (h.y. brechiad rotafeirws, MMR a thwbercwlosis).
Yn ddelfrydol, mae'n well cynnal y trafodaethau hyn cyn ceisio cael babi neu'n gynnar yn ystod beichiogrwydd a'ch tîm rhewmatoleg sydd yn y sefyllfa orau i ddeall eich cyflwr a sut mae'n effeithio arnoch chi. Bydd eich rhewmatolegydd yn gallu trafod gyda chi'r opsiynau o ran pryd i roi'r gorau i'r driniaeth, rhoi cyngor am frechiadau a chysylltu'n uniongyrchol â'ch obstetrydd.
Mae'r wybodaeth am feichiogrwydd yn y llyfryn hwn yn seiliedig ar ganllawiau Cymdeithas Rhewmatoleg Prydain (BSR) ar ragnodi cyffuriau yn ystod beichiogrwydd a bwydo ar y fron.
Cyn dechrau teulu, argymhellir eich bod yn cael cyngor gan yr ymgynghorydd neu'r nyrs glinigol arbenigol ynghylch pryd i ddechrau beichiogrwydd.
Gwrth-TNFau ac alcohol
Gallwch yfed alcohol ar y meddyginiaethau hyn. Fodd bynnag, nid yw'n anghyffredin wrth gymryd cyffur biolegol i fod ar feddyginiaethau eraill, lle mae canllawiau gwahanol yn berthnasol. Gall methotrexate, er enghraifft, effeithio ar yr afu, felly i'r rhai sy'n cymryd methotrexate ochr yn ochr â'u cyffur biolegol, argymhellir cymeriant cymedrol o alcohol yn unol â chanllawiau'r llywodraeth.
Gwrth-TNFau ac imiwneiddiadau/brechiadau
Ni ellir rhoi brechlynnau byw i unrhyw un sydd eisoes yn cymryd meddyginiaethau gwrth-TNF. Mae'r brechlynnau byw a ddefnyddir yn y DU yn cynnwys: y frech goch, clwy'r pennau a rwbela (MMR), y frech goch, BCG (ar gyfer twbercwlosis), twymyn felen, teiffoid geneuol neu polio geneuol (gellir defnyddio brechlynnau polio a thyroid chwistrelladwy). Os nad yw meddyginiaethau gwrth-TNF wedi dechrau eto, mae'n bwysig ceisio cyngor ynghylch pa mor hir y dylid gadael bwlch ar ôl cael brechlyn byw.
brechlyn ffliw blynyddol yn gryf. Mae ar gael mewn dau ffurf: pigiad i oedolion a chwistrell trwynol i blant. Nid yw'r brechlyn pigadwy yn frechlyn byw felly mae'n addas ar gyfer oedolion sy'n cymryd meddyginiaethau gwrth-TNF. Mae'r chwistrell trwynol yn frechlyn byw ac nid yw'n addas ar gyfer oedolion sy'n cymryd gwrth-TNFau. Gallwch gael brechlyn ffliw yn eich meddygfa neu fferyllfa leol.
brechiad 'Pneumovax' untro (sy'n amddiffyn rhag niwmonia niwmococol) yn fyw ac fe'i hargymhellir yn gryf. Yn ddelfrydol, dylid rhoi brechiad â Pneumovax cyn dechrau meddyginiaethau gwrth-TNF.
brechlyn yr eryr (Herpes zoster) ar gyfer pob oedolyn sy'n troi'n 65 oed, y rhai rhwng 70 a 79 oed a'r rhai 50 oed a throsodd sydd â system imiwnedd wan iawn. Rhoddir y brechiad fel dau ddos, dau fis ar wahân, yn eich meddygfa. Mae ar gael fel brechlyn byw neu anfyw, felly mae'n bwysig sicrhau eich bod yn cael y fersiwn anfyw.
brechlynnau a phigiadau atgyfnerthu Covid-19 yn fyw ac yn gyffredinol fe'u hargymhellir ar gyfer pobl ag RA. Gall eich meddyg teulu eich cynghori a ydych chi'n gymwys i gael brechiadau ffliw, Pneumovax, yr eryr a Covid am ddim, yn dibynnu ar y meddyginiaethau rydych chi'n eu cymryd a'u dosau.
| Gall brechu aelodau agos o'r teulu helpu i amddiffyn rhywun sydd â system imiwnedd wan rhag haint. |
Meddyginiaethau mewn arthritis gwynegol
Credwn ei bod yn hanfodol bod pobl sy'n byw gydag RA yn deall pam mae rhai meddyginiaethau'n cael eu defnyddio, pryd maen nhw'n cael eu defnyddio a sut maen nhw'n gweithio i reoli'r cyflwr.
Archebu/Lawrlwytho
Diweddarwyd: 01/09/2020