Adnodd

Arthritis rhewmatoid (RA) ac Osteoarthritis (OA)

Mae'r gair arthritis yn syml yn golygu 'llid y cymal'. Fodd bynnag, mae'r rhesymau dros y llid hwnnw'n amrywio. Yn achos osteoarthritis, yr achos yw 'traul a rhwyg'. Mae RA yn gyflwr awto-imiwn, sy'n golygu bod y system imiwnedd, sydd fel arfer yno i'n hamddiffyn, yn ymosod ar y cymalau iach.  

“Hyd nes i mi gael diagnosis, roeddwn i'n meddwl mai dim ond rhywbeth y mae pobl hŷn yn ei gael oedd 'arthritis'.”  

Nes i chi neu rywun agos atoch gael diagnosis o arthritis gwynegol (RA), yn anffodus, dyma ganfyddiad y rhan fwyaf o bobl o'r clefyd. Mae hyn, o leiaf yn rhannol, oherwydd bod llawer o bobl, gan gynnwys rhai gweithwyr gofal iechyd proffesiynol, yn dal i gyfeirio at 'osteoarthritis' fel 'arthritis'. Felly beth yw'r gwahaniaeth? 

Osteoarthritis yw'r math mwyaf cyffredin o arthritis o bell ffordd. Mae dros 200 o ffurfiau o arthritis, ac mae'r gair arthritis yn syml yn golygu 'llid y cymal'. Fodd bynnag, mae'r rhesymau dros y llid hwnnw'n amrywio rhwng y gwahanol ffurfiau. Yn achos osteoarthritis, yr achos yw 'traul a rhwyg' y cymalau, gan wneud y cyflwr yn fwy cyffredin ymhlith y boblogaeth hŷn, er ei bod hi'n bosibl ei gael yn gynharach mewn bywyd, yn enwedig mewn cymal a ddifrodwyd yn flaenorol. Mae RA yn gyflwr awto-imiwn, sy'n golygu bod y system imiwnedd, sydd fel arfer yno i'n hamddiffyn, yn ymosod ar feinwe iach, yn yr achos hwn, leinin y cymalau. Gall ddigwydd ar unrhyw oedran, er mai'r oedran dechrau nodweddiadol yw tua 40-60, ac nid yw union achosion yr ymateb imiwnedd hwn yn hysbys, er ein bod yn gwybod bod geneteg a ffactorau amgylcheddol yn chwarae rhan.  

Mae traean o bobl dros 45 oed yn y DU wedi ceisio triniaeth ar gyfer osteoarthritis, tra bod RA yn effeithio ar nifer llawer llai, tua 1% o boblogaeth y DU.  

Mae arthritis gwynegol yn gyflwr 'systemig', sy'n golygu ei fod yn cael effaith ar y corff cyfan, tra bod osteoarthritis yn tueddu i effeithio ar gymalau unigol yn unig. Gall y ddau achosi symptomau fel poen ac anystwythder yn y cymalau, ond gall arthritis gwynegol hefyd achosi symptomau systemig, fel symptomau tebyg i ffliw a blinder. Mae'r anystwythder sy'n digwydd yn y cymalau hefyd yn amrywio rhwng cyflyrau. Mewn osteoarthritis, mae'r symptom hwn yn aml yn digwydd tua diwedd y dydd, ar ôl defnyddio'r cymal yr effeithir arno, tra mewn RA mae'r anystwythder yn waeth ar ôl cyfnodau o anweithgarwch, yn enwedig yn y bore, pan all fod yn ddifrifol a phara am fwy na thri deg munud.  

Mae gwahaniaethau hefyd rhwng y cymalau yr effeithir arnynt gan y ddau gyflwr hyn. Mae arthritis gwynegol yn tueddu i effeithio ar gymalau'n gymesur, yn fwyaf cyffredin cymalau bach y dwylo a'r traed. Gall cymalau lluosog gael eu heffeithio, weithiau ar yr un pryd, tra bydd OA wedi'i ynysu i gymalau unigol. Gall osteoarthritis effeithio ar rannau isaf yr asgwrn cefn, a'r cymalau bysedd agosaf at welyau'r ewinedd, sydd ill dau yn ardaloedd o'r corff sy'n anaml yn cael eu heffeithio mewn RA. Gall RA effeithio ar wahanol gymalau ar wahanol adegau, tra nad yw osteoarthritis yn dod a mynd, er y gall poen ac anystwythder ddod a mynd. 

Gyda'r holl wahaniaethau hyn o ran achos, dilyniant, symptomau a lleoliad yn y corff, mae'n ddealladwy bod y cyflyrau hyn hefyd yn cael eu trin yn wahanol iawn. Mae RA yn tueddu i gael ei drin mewn gofal eilaidd, tra bod osteoarthritis fel arfer yn cael ei reoli gan y meddyg teulu. Er y gall y ddau gyflwr elwa o leddfu symptomau, gan ddefnyddio poenladdwyr a gwrthlidiol a rhyddhad anfeddyginiaethol, fel pecynnau poeth neu oer a roddir ar gymalau poenus. Defnyddir cyffuriau a elwir yn gyffuriau gwrth-rewmatig sy'n addasu clefydau (DMARDs) i geisio atal RA rhag gwaethygu, trwy wanhau'r system imiwnedd orweithgar.  

Gadewch i ni fod yn onest. Does dim math 'da' o arthritis i'w gael, ond gall fod yn rhwystredig dweud wrth bobl am eich diagnosis a'i gael mor aml yn cael ei gamgymryd am gyflwr mwy cyffredin ac yn aml llai difrifol, ond gall gwybod rhai o'r gwahaniaethau sylfaenol eich hun eich helpu i esbonio RA i ffrindiau, teulu a chydweithwyr.  

Darllen mwy

  • Cymhlethdodau posibl a chyflyrau cysylltiedig

    Mae dau brif ffordd y gall cyflyrau iechyd eraill fod yn gysylltiedig ag arthritis gwynegol. Y cyntaf yw cyflyrau sydd â symptomau yn gyffredin ag RA. Gellir amau'r cyflyrau hyn neu efallai y bydd angen eu diystyru pan fydd rhywun yn y broses o gael diagnosis o RA. Yr ail yw cyflyrau y mae pobl ag RA yn fwy agored iddynt; cymhlethdod o RA.